Баланынъ аякъ инкишафы оларнынъ умумий осьмеси ичюн пек муимдир. Догъру кийильген чифт аякъкъап тек аякъларны къорчаламакъ ичюн дегиль де, юриш, туруш ве атта кемик сагълыгъы ичюн де пек муимдир.Лякин базарда пек чокъ услюплер ве чешит материаллар ве дизайн стандартлары олгъанда, ана-бабалар аякъкъапны сечип алгъанда, чокъ вакъыт эмиетли къарышыкълыкъларгъа расткелелер. Бу макъаледе ана-бабаларгъа балалары ичюн догъру аякъкъапны сечип алмагъа ярдым этмек ичюн эсас алышкъанлыкълар, урба кийюв тедбирлери ве умумий янълыш фикирлер ильмий джеэттен систематик суретте талиль этиледжек.
I. Бала аякъкъапларыны сечип алмакъ ичюн эсас тевсиелер .
1. Яшкъа коре функциональликке дикъкъат айырынъыз .
Аякъларнынъ инкишаф хусусиетлери чешит яштаки балалар арасында эмиетли дереджеде денъише, бу исе аякъкъапнынъ махсус дизайныны ве функциональлигини талап эте:
•Козь бебеги (0-1 яш): Бу девирде балалар даа юрмеге огренелер. Ялан аякъ юрмек я да йымшакъ, нефес алгъан чорап киймек оларнынъ аякъ табанларында тактиль нерваларнынъ инкишафына даа къолайдыр. Эгер аякъкъап керек олса (меселя, къыш сыджагъы ичюн), аякъ пармакъларынынъ арекетини сынъырламамакъ ичюн, къатты олмагъан ве аякъ шекилине келишкен йымшакъ-табанлы аякъкъапларны сечип алынъыз.
•Балалыкъ деври (1-3 яш): Бу девирде балалар турмагъа ве юрмеге огренип башлайлар, шунынъ ичюн аякъкъап етерли дереджеде тургъунлыкъны темин этмек керек. Кемернинъ табиий шекильде шекилленмесине ярдым этмек ичюн, ог аякъта табиий эгильме олгъан индже табанлы аякъкъапны (тевсие этильген къалынлыгъы: 5 мм-ден зияде олмасын) сечип алмакъ керек. Юргенде тобукъ зияде эгильмесин деп, аякъкъапнынъ устю орта юксек олмакъ керек (юкъары тобукъны къапламакъ керек).
•Стабильлик басамакъ (3 яш ве ондан буюк): Фаалиет севиелери арткъан сайын, аякъкъаплар эм ярдым, эм де къаттылыкъны темин этмек кереклер. Табанда урулмакъ ичюн белли бир дереджеде эластиклик (ЭВА киби) олмакъ керек, тобукъны тургъунлаштырмакъ ве бурюшюв хавфыны эксильтмек ичюн исе тобукъ чанагъы къатты олмакъ керек.
2. Догъру ольчев ве ольчю .
Балаларнынъ аякъкъап ольчюлери белли дегиль ве эр 2-3 айдан бир янъыдан ольчемек керек. Догъру ольчемек ичюн бала кягъыт устюнде турсын. Тобукънынъ энъ юксек нокътасыны ве энъ узун аякъ пармагъыны къайд этинъиз. Экисини бирлештирген сызыкъ — аякъ узунлыгъыдыр. Табанчыкъ аякъ узунлыгъындан 0,5-1 см узун олмакъ керек (чапкъанда аякъ пармакълары огге атылып чыкъмагъа имкян бере). Аякъкъапны кийип бакъкъанда, аякъ пармакъларынынъ уджу ве аякъ пармакъларынынъ къутусы арасында баш пармакънынъ кенълигине якъын бошлукъ олгъанына ве аякъ пармакъларынынъ ичине басым олмагъанына эмин олунъ.
3. Материалларны ве усталыкъны тафсилятлы тешкерюв .
•Юкъары материал: юксек нефес алув къабилиети олгъан табиий материалларны (нефес алув къабилиети олгъан сет я да йымшакъ тери киби) сечип алынъыз. Пластик я да суний тери киби -нефес алмагъан материаллардан къачынынъыз, олар тыкъынтыларгъа ве бактерияларнынъ осьмесине себеп ола билелер.
•Табаннынъ хусусиетлери: анти-тайма ресими ачыкъ ве тенъ пайлаштырылгъан олмакъ керек (хусусан аякъ пармакълары къутусы ве тобукъ этрафында). Резин ПВХ-гъа коре таймагъа-даяныр. Пек йымшакъ я да «кир киби дуюлгъан» табанлардан къачынынъыз, чюнки оларгъа ярдым ёкъ ве олар къолайлыкънен кемернинъ йыкъылмасына кетире билелер.
•Ишлевнинъ тафсилятлары: Аякъ пармакълары къутусы тёгерек ве кескин четлери олмагъаныны, астлыгъы тегиз ве бурюшик олмагъаныны, дантеллер/Гидравлик къапатмалар эгильмели ве къолай ерлештирильгенини тешкеринъиз.
II. Куньделик кийим акъкъында тюшюнджелер .
1. Даима тешкермек ве вакътында денъиштирмек .
Балаларнынъ аякълары тез оселер (орта эсапнен йылына 1-2 ольчюге арталар). Ана-бабалар балаларынынъ аякъкъапларынынъ уйгъунлыгъыны эр ай козетмек кереклер. Эгер оларнынъ аякъ пармакълары аякъкъап уджларына тийсе, юргенде аякъкъапнынъ устюне сыкъ-сыкъ тепселер, я да табанлары тенъсиз эскирсе (меселя, тышкъы четлеринде зияде эскирсе, бу ялпакъ аякъларгъа мейиль олгъаныны косьтере), олар тезден аякъкъапларыны денъиштирмек кереклер. Умумен, эр 3-4 айдан бир уйгъунлыкъны къыймет кесмек тевсие этиле.
2. «Экинджи-эль аякъкъапларындан» ве «буюклер ичюн аякъкъап модификацияларындан» къачынынъыз.
Экинджи-эль аякъкъаплары эвельки къуллангъанлардан басым излерини (локализациялангъан оюкълар киби) сакълап къалмакъ мумкюн, бу исе янъы кийгенлерде юриш аномалияларына себеп ола. Бундан да гъайры, буюклер ичюн аякъкъапларнынъ дизайны (тобукъ эгрилиги ве табан къаттылыгъы киби) балаларнынъ ихтияджларына келишмей биле, оларны аякъкъапкъа зорлап кийдирмек аякъларнынъ деформациясына къолайлыкънен кетире биле.
3. Махсус сценарийлер ичюн функциональ уйгъунлаштырув .
•Спорт: Чапув аякъкъаплары орта табаннынъ къуветлештирильген миндерини талап этелер (меселя, пенопластнынъ микъдары > 30%), баскетбол аякъкъаплары исе ярдымгъа ве бурулувгъа къаршы дизайнгъа дикъкъат айырмакъ кереклер.
•Ягъмурлы/Къарлы: Сув кечирмеген материаллар (GORE-TEX мембранасы киби) узун вакъыт кийильгенинден пейда олгъан дымлыкътан къачынмакъ ичюн нефес алгъан астлыкъларнен чифтлештирильмек керек.
•Къыш сыджагъы: аякъларда къан долашмасын деп, флис астлы, амма устю пек къалын олмагъан аякъкъапларны сечип алынъыз.
III. Кенъ даркъалгъан янълыш фикирлер ве ильмий тюзетмелер .
1-нджи эфсане: «Балалар ичюн йымшакъ аякъкъап яхшыдыр».
Базы ана-бабалар йымшакъ-табанлы аякъкъаплар онъайтлыджа, деп саялар. Лякин узун-теянчсыз йымшакъ-табанлы аякъкъапларны къулланмакъ (хусусан балалыкъта) табан адалелери зияде компенсациясына кетире ве кемернинъ нормаль инкишафыны боза биле. Ильмий тевсие: Балаларнынъ эрте инкишафы ичюн «йымшакъ ог, къатты аркъа» аякъкъапны (эгильмели ог аякъ, тургъун тобукъ чанакъ) сечип алынъыз ве балалар стабильлик къазангъан сайын, яваш-яваш орта-къатты, ярдымджы аякъкъапкъа кечинъиз.
2-нджи эфсане: «Эгер баланынъ аякълары семиз я да индже олса, тек аякъкъапнынъ буюк ольчюсини кийинъиз».
Пек балабан олгъан аякъкъаплар аякъ пармакъларыны аякъкъапнынъ ичине тайдырмакъ мумкюн, бу исе йыкъылув хавфыны арттыра ве аякъ адалелерини еринде тутмакъ ичюн оларны даима кергинлештирмеге меджбур эте. Пек кичик олгъан аякъкъаплар догърудан-догъру аякъ пармакъларыны сыкъып ола, бу исе паронихия ве мыртыкъ пармакълары киби проблемаларгъа кетире. Догъру ёнелиш — тек ольчюни арттырмакъ дегиль де, аякъ узунлыгъына энъ келишкен ольчюни сечип алмакътыр.
3-юнджи эфсане: «Тегиз аякълар ичюн ортопедия керек».
Балаларнынъ тахминен 30%-де физиологик ялпакъ аякълар бар (олар яшкъа коре озь-озюнден яхшылаша биле) ве оларгъа эрте къарышмакъ керекмей. Тек балада юриш аномалиялары олса (меселя, гогерджин-аякълы я да гогерджин{3}}аякълы аякълар), тобукъ вальгусы эмиетли олса, я да мешгъулиетлерден сонъ аякъ агърысы олса, оларны профессиональ подиатр бааламакъ ве махсус ортопедик план алмакъ керек.
Хуляса
Балалар ичюн аякъкъапларны сечип алмакъ ве кийдирмек – бу бала физиологиясы, материаллар акъкъында илим ве эргономиканы бирлештирген фендир. Ана-бабалар «биринджи невбетте къорчалав, догъру уйгъунлаштырув»ны биринджи ерде къоймакъ ве ильмий ольчю, динамик козетюв ве уйгъун бакъув ярдымынен баланынъ аякъ сагълыгъы ичюн къавий темель къоймакъ кереклер. Хатырынъызда олсун: яхшы чифт аякъкъап балаларгъа тек тынч юрмеге ярдым этмекнен къалмай, оларгъа сагълам келеджекке догъру ёлдашлыкъ эте биле.
